Tori Amos

Tori Amos (urodzona jako Myra Ellen Amos 22 sierpnia 1963) jest amerykańską pianistką, kompozytorką, wokalistką, autorką tekstów i producentką muzyczną. Zagrała ponad tysiąc koncertów na całym świecie, a jej płyty rozeszły się w nakładzie ponad 15 mln kopii. W wieku 5 lat została przyjęta do konserwatorium Peabody w Baltimore, skąd wyrzucono ją po 6 latach, gdyż bardziej interesowało ją komponowanie niż granie z nut. Po ukończeniu 16 lat zaczęła grać w pubach i barach w okolicy Waszyngtonu. W roku 1980 wydała swój pierwszy singiel Baltimore, który napisała razem ze starszym bratem  Michaelem. Jednakże jej pierwszym albumem dla większej wytwórni była płyta Y Kant Tori Read (1988), nagrana z zespołem o tej samej nazwie. Tori była autorką lub współautorką wszystkich kompozycji. Płyta nie osiągnęła sukcesu, a zespół wkrótce się rozpadł.

Pierwszy solowy projekt Tori Amos został wydany w 1992 roku po wielu kłótniach z wytwórnią na temat tekstów i użycia fortepianu jako głównego instrumentu (w pewnym momencie chciano nawet by zastąpiła fortepian gitarą). Album Little Earthquakes promowany był kilkoma singlami (jak chociażby Crucify, Winter i Silent All These Years), ciesząc się ogromnym międzynarodowym sukcesem. Znalazł się także na 66. pozycji listy Najlepszych albumów wszech czasów i na 4. Najlepszych albumów wszech czasów nagranych przez kobietę magazynu Q.

Aby promować nagrania Tori wyruszyła w światową trasę koncertową, która zapoczątkowała jej wyjątkowe koncerty, znane ze zmieniającego się z wieczoru na wieczór ułożenia piosenek (według podpowiedzi fanów). W ciągu swojej kariery Tori śpiewała swoje wersje piosenek wielu szalenie zróżnicowanych artystów (od Led Zeppelin po Eminema, od Joni Mitchell po Britney Spears, od Slayera po George’a Michaela). Przed większością jej koncertów fani mają szansę spotkać się z nią i porozmawiać na tzw. Meet & Greet. Koncerty Tori Amos zostały wybrane 5. najlepszymi na świecie przez magazyn Rolling Stone w 2003 roku.

Drugi longplay Tori, zatytułowany Under the Pink, pojawił się w 1994 roku, potwierdzając jej zdolności kompozytorskie. Płyta powtórzyła sukces poprzedniej. Znalazła się na liście 500 płyt, które musisz kupić przygotowanej przez magazyn Blender.

Bez wątpienia najbardziej eksperymentalnym dziełem Amos (uważanym przez niektórych za najbardziej niedostępne) jest płyta Boys for Pele, wydana w 1996 roku. Została nagrana w kościele w Irlandii nie tylko przy fortepianie, ale także klawesynie, klawikordzie czy fisharmonii. Była też pierwszą samodzielną produkcją Tori. W 2008 roku The Guardian umieścił ją na liście 1000 albumów, które musisz usłyszeć zanim umrzesz. Caught a Lite Sneeze – jeden z singli promujących to wydawnictwo jest pierwszym utworem artysty tego formatu, który został udostępniony przez Internet.

Następne dwa albumy From the Choirgirl Hotel (1998) i To Venus and Back (1999), były wynikiem eksperymentów Tori z muzyką elektroniczną. W 1998 roku nagrała także 3 utwory na potrzeby filmu Wielkie nadzieje z kompozytorem filmowym Patrickiem Doylem. Na przestrzeni lat artystka współpracowała z wieloma innymi twórcami, m.in. Robertem Plantem, Trentem Reznorem, Michaelem Stipem, Maynardem Jamesem Keenanem, Peterem Gabrielem, Davidem Byrnem, Damienem Ricem, czy The Bullitts, a także z  Armandem van Heldenem, BT, Timo Maas i Peterem Rauhoferem. Ostatnią płytą Tori dla wytwórni Atlantic był koncept-album wypełniony piosenkami innych artystów płci przeciwnej w jej własnych aranżacjach pt. Strange Little Girls (2001). Amos postanowiła nagrać tego rodzaju płytę, aby zakończyć kontrakt z wytwórnią bez dawania jej nowego materiału.

W roku 2002 Tori podpisała umowę z wytwórnią Epic i wydała kolejny koncept-album Scarlet’s Walk, prezentujący podróż fikcyjnej Scarlet przez Stany Zjednoczone naznaczone zamachami z 2001 roku. Z tego albumu pochodzi piosenka A Sorta Fairytale, która jest największym sukcesem komercyjnym Tori Amos za Oceanem.

Kolejna płyta to The Beekeeper (2005), która inspirowana była sztuką pszczelarstwa i ewangeliami gnostyckimi. Równolegle na rynku pojawiła się autobiografia pt. Piece by Piece, którą razem z Tori pisała dziennikarka Ann Powers; książka, oprócz życia i inspiracji Tori, prezentuje także jej (często niełatwe) relacje z wytwórniami muzycznymi. Sześć koncertów z promującej wydawnictwo trasy ukazały się jako 12-płytowa seria The Original Bootlegs.

W latach 2005-2006 Tori wydała kilka kompilacji podsumowujących jej karierę: kolekcję najlepszych piosenek (Tales of a Librarian) i teledysków (Fade to Red), a także specjalny 5-płytowy box w kształcie fortepianu, A Piano: The Collection, na który składają się najlepsze kompozycje, wersje demo i strony B singli.

Ostatnim dziełem Amos dla wytwórni Epic była płyta American Doll Posse (2007), koncept-album, zwierający 23 piosenki zaśpiewane przez 5 lalek, reprezentujących alter-ego Tori, bazujące na greckiej mitologii. Kilkadziesiąt koncertów w Stanach Zjednoczonych zostało wydanych w formie elektronicznej jako seria Legs & Boots.

W roku 2008 na rynku ukazała się obszerna antologia piosenek Tori w formie komiksowej. Redaktorem Comic Book Tattoo był jej wieloletni przyjaciel Rantz Hoseley. Książka wygrała nagrody Eisner i Harvey dla najlepszej antologii.

Podczas przygotowania materiału wideo na (wciąż niewydane) DVD z trasy American Doll Posse z Christianem Lamb, Tori wpadła na pomysł kolejnego albumu.  Przesuwając w czasie wydanie DVD, ukończyła płytę Abnormally Attracted to Sin, zawierającą 17 piosenek z wideoklipami. Była to także pierwsza płyta nagrana dla wytwórni Universal. W tym samym roku, Tori wydała swój pierwszy świąteczny album pt. Midwinter Graces, na który składają się zarówno tradycyjne piosenki, jak i kompozycje artystki. W październiku 2010 roku Tori zagrała koncert z The Metropole Orkest w Amsterdamie.

We wrześniu 2011 nakładem wytwórni Deutsche Grammophon ukazał się, inspirowany muzyką klasyczną, album Night of Hunters. Płyta składa się z wariacji na temat dzieł największych kompozytorów (od Bacha, przez Chopina, do Granadosa) w formie XXI-wiecznego cyklu pieśni, który opowiada historię kobiety próbującej się pogodzić z zakończonym właśnie związkiem. W nagraniach uczestniczyli znani muzycy (m.in. polski kwartet smyczkowy Apollon Musagète czy austryjacki klarnecista Andreas Ottensamer), a także córka i siostrzenica Tori. Wydawnictwo pobiło rekord, znajdując się wśród 10 najlepiej sprzedających się płyt magazynu Billboard aż w 4 kategoriach (klasycznej, rockowej, alternatywnej i eklektycznej), a także zostało uhonorowane w Berlinie nagrodą Echo Klassik w kategorii „Klasyka bez granic”. Po wydaniu albumu, Tori wyruszyła w światową trasę koncertową razem z polskim kwartetem smyczkowym. W lutym 2012 Tori znalazła się na liście 100 Najważniejszych Kobiet w Muzyce (stacja VH1), zajmując 54. miejsce. Wiosną 2012 Tori otworzyła wytwórnię płytową Transmission Galactic, której głównym celem jest promowanie niezależnych artystów.

W październiku 2012 ukazało się przekrojowe wydawnictwo, upamiętniające 20. rocznicę wydania pierwszej solowej płyty Tori. Płyta zatytułowana Gold Dust zawiera zestaw utworów z bogatego katalogu artystki zaaranżowanych dla orkiestry symfonicznej i nagranych z holenderską The Metropole Orkest. Album promowany był limitowaną trasą koncertową z orkiestrą w Europie, podczas której Amos zagrała pięć koncertów, w tym w Warszawie z Polską Orkiestrą Radiową. Dodatkowo w ramach promocji odbyły się dwa koncerty w USA z oktetem smyczkowym z nowojorskiej Julliard School.

photo079 października 2013 r. w londyńskim The National Theatre odbyła się premiera (poprzedzona prapremierą 25 września) musicalu The Light Princess, luźno bazującego na baśni George’a MacDonalda z 1864 r., nad którym Tori pracowała z Samuelem Adamsonem i Marianne Elliott przez ponad 6 lat. Artystka jest odpowiedzialna za muzykę, a także współodpowiedzialna za słowa oraz aranżacje. Muzyka Amos doczekała się mieszanych recenzji w brytyjskiej prasie. The Daily Express komentował, przyznając musicalowi 5 na 5 gwiazdek: “Piosenki Tori Amos są wielkim triumfem, zaplątując i wyplątując nas z fabuły bogatymi i poruszającymi melodiami”, podczas gdy The Daily Mail (1/5 gwiazdek) skwitował, że piosenki „nie mają dającej się zapamiętać melodii”. Musical otrzymał bardzo pozytywne opinie od The London Evening Standard, The Metro, The Independent, The Times oraz The Financial Times. Gwiazda musicalu – Rosalie Craig – otrzymała nagrodę The London Evening Standard za najlepszy występ w musicalu.

W maju 2014 r. Amos wydała swój 14. studyjny album, tym razem dla nowo powstałej wytwórni Mercury Classics. Zbierający bardzo pochlebne recenzje krążek pod tytułem Unrepentant Geraldines powstawał pomiędzy projektami dla Deutsche Grammophon i The National Theatre. Jego główną inspiracją była sztuka wizualna (malarstwo, grafika, fotografia). Wydawnictwu towarzyszy solowa, wiosenno-letnia trasa koncertowa po Europie, Afryce Południowej i Ameryce Północnej.

Tori jest współzałożycielką i pierwszą rzeczniczką amerykańskiej fundacji RAINN (ang. The Rape, Abuse and Incest National Network), która pomaga ofiarom przemocy seksualnej. Jest to największa tego typu organizacja w Stanach Zjednoczonych.

Tori Amos jest córką metodystycznego pastora i ma szkockie, irlandzkie i indiańskie pochodzenie. Choć urodziła się w Północnej Karolinie, dzieciństwo i młodość spędziła w stanie Maryland, przenosząc się do Los Angeles w wieku 21 lat. W 1998 wzięła ślub z inżynierem dźwięku Markiem Hawley. W 2000 roku urodziła się ich jedyną córką, którą nazwali Natashya Lórien. „Bikontynentalna” rodzina dzieli swój czas pomiędzy Kornwalię i Florydę.

Najlepsze piosenki Tori Amos wg słuchaczy Trójki w 2001 roku:

1. Hey Jupiter
2. Caught a Lite Sneeze
3. Me and a Gun
4. Purple People
5. Icicle
6. Playboy Mommy
7. Precious Things
8. Cornflake Girl
9. Silent All These Years
10. 1000 Oceans

Najlepsze piosenki i płyty Tori Amos wg plebiscytu Tori Songs:

Piosenki (11.2011) Covery (04.2012) Płyty (10.2012)
1. Cooling
2. Hey Jupiter
3. Caught a Lite Sneeze
4. Winter
5. Precious Things
6. Spark
7. Sugar
8. Pretty Good Year
9. Tear in Your Hand
10. Yes, Anastasia
1. Smells Like Teen Spirit [Nirvana]
2. Rattlesnakes [L.Cole]
3. Lovesong [The Cure]
4. Famous Blue Raincoat [L.Cohen]
5. A Case of You [J.Mitchell]
6. Thank You [Led Zeppelin]
7. Do It Again [Steely Dan]
8. Real Men [J.Jackson]
9. Landslide [Fleetwood Mac]
10. Angie [The Rolling Stones]
1. From the Choirgirl Hotel
2. Boys for Pele
3. Scarlet’s Walk
4. Under the Pink
5. Little Earthquakes
6. To Venus and Back
7. American Doll Posse
8. Night of Hunters
9. The Beekeeper
10. Abnormally Attracted to Sin

Najbardziej popularne piosenki Tori Amos (wg last.fm):

 04.2011  04.2012 04.2013
1. Cornflake Girl
2. Winter
3. Crucify
4. Silent All These Years
5. A Sorta Fairytale
6. Precious Things
7. Spark
8. Tear in Your Hand
9. God
10. Girl
1. Cornflake Girl
2. Winter
3. Crucify
4. A Sorta Fairytale
5. Silent All These Years
6. Precious Things
7. Shattering Sea
8. Spark
9. God
10. Girl
1. Cornflake Girl
2. Winter
3. A Sorta Fairytale
4. Crucify
5. Silent All These Years
6. Precious Things
7. Smells Like Teen Spirit
8. Girl
9. Happy Phnatom
10. God

Najbardziej popularne płyty Tori Amos (wg last.fm):

04.2011 04.2012 04.2013
1. Little Earthquakes
2. American Doll Posse
3. Scarlet’s Walk
4. Boys for Pele
5. From the Choirgirl Hotel
1. Little Earthquakes
2. Scarlet’s Walk
3. American Doll Posse
4. Boys for Pele
5. From the Choirgirl Hotel
1. Little Earthquakes
2. Scarlet’s Walk
3. From the Choirgirl Hotel
4. American Doll Posse
5. Under the Pink